Dàn ý phân tích nhân cách nhà Nho chân chính qua "Bài ca ngất ngưởng" và "Bài ca ngắn đi trên bãi cát" chi tiết đầy đủ

Nhân cách nhà Nho là một trong những vấn đề được quan trong nền văn học trung đại. Nguyễn Công Trứ và Cao Bá Quát đều là những nhà Nho có nhân cách chân chính. Điều ấy có thể thấy rõ qua "Bài ca ngất ngưởng" và " Bài ca ngắn đi trên bãi cát"

Các bài viết liên quan tới chủ đề nhân cách nhà nho đáng chú ý:

Con người đến với cuộc đời trên muôn vạn cung đường phong phú khác nhau nhưng ai cũng mong muôn sống một cuộc đời thật có ích, một cuộc đời tận hiến để khi trở về với cát bụi, vẫn còn sống mãi trong lòng, trong trái tim muôn mọi người. Và con người ở thời đại nào, trong không gian sinh tồn nào cũng đều có những khát khao, mong muốn đó. Các tác giả trong văn học trung đại, để thể hiện những khát khao đó. Văn là người, “Người thơ phong vận như thơ ấy” (Hàn Mặc Tử), có thể nói những tác phẩm văn học đã thể hiện rất tỏ tư tưởng, thái độ, tâm hồn của những người nghệ sĩ. Qua bài “Bài ca ngất ngưởng” và “Bài ca ngắn đi trên bãi cát”, chúng ta sẽ phần nào hiểu được nhân cách của những nhà nho chân chính. Những bài làm văn mẫy dưới đây sẽ giúp các bạn lập dàn ý cho đề bài nhân cách nhà nho chân chính qua tác phẩm của Nguyễn Công Trứ và Cao Bá Quát. Khi lập dàn ý, các bạn cần lưu ý là nên đọc kĩ và tìm hiểu kĩ tác phẩm, bố cục đảm bảo yêu cầu của một bài văn nghị luận văn học, ngôn từ dùng trong sáng, chuẩn mực. Chúc các bạn thành công! 

DÀN Ý CHO BÀI VĂN NHÂN CÁCH NHÀ NHO CHÂN CHÍNH QUA “BÀI CA NGẮN ĐI TRÊN BÃI CÁT” VÀ “BÀI CA NGẤT NGƯỞNG” 

1.  Mở bài: 

  •  Giới thiệu hai tác giả Cao Bá Quát, Nguyễn Công Trứ và hai tác phẩm “Bài ca ngắn đi trên bãi cát” và “Bài ca ngất ngưởng”. 

  •  Giới thiệu vấn đề nghị luận: nhân cách nhà Nho chân chính qua hai bài thơ. 

 2. Thân bài: 

 a) Giải thích 

  •  Nhân cách: có thể hiểu là phầm chất, tư cách làm nên giá trị của con người. 
  •  Nhà Nho chân chính: là những người có phẩm chất, lối sống chân chính. 
  •  Chứng minh: 

 b) Nhân cách nhà Nho chân chính của Cao Bá Quát qua bài thơ “Bài ca ngắn đi trên bãi cát: 

  •  Cao Bá Quát cũng giống như nhiều nhà Nho khác cùng thời, ông cũng đi theo con đường học hành- khoa cử- làm quan để giúp nước. Đó là con đường công danh sự nghiệp, là con đường chí lơna mà hầu hết các trang nam nhi thời trung đại đều theo đuổi lẽ sống đoa. 
  •  Là một nhà Nho chân chính, Cao Bá Quát còn nhận thức khá rõ về thực trạng xã hội lúc bấy giờ, người có tài thì không được trọng dụng... 
  •  Cao Bá Quát còn có cái nhìn mới về đường khoa cử, danh lợi: 

 Đường khoa cử, danh lợi khiến nhiều người có tài nhưng lại rơi vào cảnh bế tắc, không lối thoát: 
“Bãi cát dài bãi cát dài ơi 
Đi một bước như lùi một một bước 
Mặt trời đã lặn chưa dừng được 
Lữ khách trên đường nước mắt rơi”. 
Điệp từ “bãi cát dài” điệp lại hai lần trong một câu thơ như thể hiện sự chán chường, mệt mỏi của người bộ hành. Nghệ thuật đối lập “mặt trời đã lặn” và “chưa dừng được” như càng nhấn mạnh thêm điều đó, vậy nên người bộ hành mới phải bất lực “nước mắt rơi” 

 Ông như thấy được cả tính chất vô nghĩa của lối học khoa cử: mặc dù ở thời trung đại, đó là con đường duy nhất, là con đường bắt buộc lựa chọn của nam nhi nhưng đáng tiếc thay, đáng buồn thay, người có tài lại chẳng thể ra phục vụ nước. 
Cao Bá Quát mong muốn bản thân mình sẽ thoát khỏi cơn say danh lợi: 
“ Xưa nay hạng người danh lợi 
Vẫn tất tả ở ngoài đường sá 
Hễ quán rượu ở đầu gió có rượu ngon 
Thì người tỉnh thường ít mà người say vô số” 
Danh lợi sẽ khiến con người vì muốn có nó mà sẵn sàng đánh đổi tất cả mọi thứ, kể cả nhân cách sống. Cal Bá Quát thì khá, danh lợi ông không đạt được nhưng không phải vì thế mà ông sẽ rơi vào cơn say, để rồi không tỉnh được. 

  •  Nhân cách nhà Nho chân chính qua bài thơ “Bài ca ngất ngưởng” của Nguyễn Công Trứ 

 Ông cũng giống như Cao Bá Quát, đi theo con đường học hành- khoa cứ- làm quan để giúp dân, giúp nước. Nhưng khác với Cao Bá Quát, ông thuận lợi trên con đường đó hơn. Ông như vơ vào mình mọi việc trên đời, mọi trách nhiệm với với thiên hạ, xứng đáng với ý chí của đấng nam nhi trong xã hội phong kiến: 
“Vũ trụ nội mạc phi phận sự 
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng 
Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông 
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng 
Lúc bình Tây cờ đại tướng 
Có khi về phủ doãn Thừa Thiên”. 
 Phép liệt kê cho thấy ông là người đã từng tung hoành, có tài năng dọc ngang đất trời, tự nhân mình là “tay ngất ngưởng”. 
 Ông có lối sống rất ngất ngưởng:

Lối sống:

“Đô môn giải tổ chi niên

Đạc ngựa vàng đeo ngất ngưởng

Kìa núi nọ phau phau mây trắng

Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi

Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì

Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng”

Hình ảnh Nguyễn Công Trứ ngất ngưởng trên lưng bò cái như muốn giỡn mặt với cả thiên hạ: con người đã từng bôn ba, dẹp loạn với tài thao lược giờ đây cũng lên chùa với dáng từ bi nhưng không phải là giống với các Phật tử đương thời bởi ông lên chùa mà còn đưa theo cô hầu gái. Đây không phải là biểu hiện lối sống lập dị, khác người mà đó là ý thức thế tục, chế giễu lối sống xáo mòn, rập khuôn của đám hủ nho. Thế tục mà ông chán ghét. Đôi khi trong cuộc sống, Nguyễn Công Trứ không tránh khỏi những giây phút riêng tư, trầm lắng, cả những cảm nhận hư vô về cuộc đời, cái nhìn ấy gửi trọn vào đám mây trắng trên đỉnh non cao.

  • Quan niệm sống:

Hai câu thơ tiếp đã gửi gắm quan niệm sống, với Nguyễn Công Trứ, chuyện “được” , “mất”, “khen”, “chê” nên phóng tâm coi nhẹ, coi trọng hiện tại, vượt lên tiêu chuẩn đạo đức lỗi thời. Hình ảnh một ông ngất ngưởng với thía độ an nhiên tự tại trước được mất của cuộc đời là hình ảnh nổi bật trong câu thơ. Nguyễn Công Trứ cũng không nhận mình là Phật, Tiên nhưng cũng không vướng tục, đủ tự tin để nhận mình là người tài gioirchawngr kém gì Nhạc Phi, Hàn Kì. Sau đó vẫn tâm niệm: Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ trung. Với đoạn hai, có thể thấy ngất ngưởng ở đây là con người với lối sống tự do, phóng khoáng và con người có lối sống an nhiên, tự tại luôn coi trong đạo đức.

  • Từ đó, so sánh nhân cách của hai nhà Nho.

3. Kết bài:

Khẳng định lại nhân cách của nhà Nho chính thống qua hai bài thơ.

Xem thêm các bài về nhân cách nhà nho khác

Lớp dàn ý văn lớp 11